Tay chân miệng đang là một trong những bệnh truyền nhiễm cần đặc biệt chú ý ở trẻ nhỏ tại Lâm Đồng. Trong 10 tháng năm 2026, toàn tỉnh ghi nhận 5.817 ca, gấp hơn 2,4 lần cùng kỳ năm 2025, với 51 ổ dịch trong trường học và 66 ổ dịch trong cộng đồng. Hai trẻ đã tử vong, đều ở xã Tà Năng (khu vực Đức Trọng cũ). Theo thông tin công bố hồi tháng 7, các ca tử vong liên quan đến chủng virus EV71, chủng có thể gây biến chứng thần kinh và tim phổi.
Bệnh do nhóm virus đường ruột gây ra, thường gặp là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Virus có trong nước bọt, dịch từ bóng nước và phân của người bệnh, lây qua:
Tiếp xúc gần: ôm, hôn, dùng chung muỗng, ly, khăn.
Tay chạm vào đồ chơi, sàn nhà, tay nắm cửa có virus rồi đưa lên miệng.
Thay tã, dọn phân cho trẻ bệnh mà không rửa tay kỹ.
Thời gian ủ bệnh khoảng 3–7 ngày. Trẻ dưới 5 tuổi mắc nhiều nhất, nhưng người lớn cũng có thể nhiễm, thường nhẹ hoặc không triệu chứng, và vô tình lây cho trẻ. Virus còn được thải qua phân trong vài tuần sau khi trẻ hết triệu chứng.
Bóng nước, nốt ban đỏ ở lòng bàn chân, dấu hiệu điển hình của tay chân miệng. Ảnh: Ngufra, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.
Nhận biết sớm tay chân miệng
Sốt nhẹ hoặc sốt cao, mệt, quấy khóc, bỏ ăn.
Loét trong miệng (lưỡi, nướu, mặt trong má), trẻ đau, chảy nước bọt, không chịu ăn.
Nốt ban, bóng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, đầu gối; thường không ngứa.
Vết loét trong miệng khiến trẻ đau, biếng ăn. Ảnh: 1006will, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Phòng lây trong gia đình
Rửa tay bằng xà phòng cho cả người lớn và trẻ: trước khi nấu ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi đi vệ sinh, thay tã, lau dọn. Dung dịch rửa tay khô không thay thế được xà phòng và nước.
Lau sạch hằng ngày đồ chơi, sàn nhà, tay nắm cửa, mặt bàn bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường, sau đó khử khuẩn bằng dung dịch có chứa clo (nước Javel pha loãng, Cloramin B) theo hướng dẫn trên bao bì.
Không dùng chung khăn, ly, muỗng, bàn chải; rửa dụng cụ ăn uống bằng nước nóng.
Tã và giấy vệ sinh của trẻ bệnh cho vào túi kín trước khi bỏ vào thùng rác.
Cho trẻ bệnh ngủ, chơi riêng với anh chị em trong nhà nếu có thể.
Phòng lây ở trường mầm non, nhà trẻ
Trẻ mắc bệnh nên nghỉ học, không đến nơi đông trẻ trong ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi bệnh và đến khi hết loét miệng, bóng nước.
Giáo viên kiểm tra tay, miệng trẻ khi đón; thấy trẻ sốt, có ban hoặc loét miệng thì báo phụ huynh đưa đi khám.
Khử khuẩn đồ chơi, bàn ghế, sàn lớp hằng ngày; tăng cường khi trong lớp có trẻ mắc bệnh.
Có đủ chỗ rửa tay với xà phòng cho trẻ, nhắc trẻ rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
Chăm sóc trẻ mắc bệnh tại nhà
Phần lớn trẻ bệnh nhẹ được bác sĩ cho theo dõi tại nhà. Cha mẹ cần:
Hạ sốt bằng paracetamol đúng liều theo cân nặng; lau mát bằng nước ấm.
Cho ăn thức ăn mềm, lỏng, nguội; chia nhiều bữa nhỏ; uống đủ nước, có thể dùng oresol.
Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng sau khi ăn; vẫn tắm rửa bình thường bằng nước ấm.
Không chích vỡ bóng nước; không bôi lá cây hay thuốc không rõ nguồn gốc lên da, miệng.
Không tự dùng kháng sinh hay thuốc có corticoid.
Tái khám đúng hẹn: ngày 3–5 dễ chuyển nặng
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, trẻ theo dõi tại nhà nên được tái khám mỗi 1–2 ngày trong 8–10 ngày đầu của bệnh, chú ý nhất từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 5. Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu:
Sốt cao từ 39°C trở lên hoặc sốt kéo dài trên 2 ngày.
Giật mình chới với, nhất là lúc ngủ; run tay chân, đi loạng choạng.
Quấy khóc liên tục, li bì, khó đánh thức.
Nôn nhiều, không ăn uống được.
Thở nhanh, thở bất thường, da nổi vân tím.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ đã bị tay chân miệng có bị lại không?
Có. Bệnh do nhiều chủng virus gây ra, khỏi chủng này vẫn có thể mắc chủng khác.
Đã có vắc xin phòng tay chân miệng chưa?
Hiện tại Việt Nam chưa có vắc xin phòng tay chân miệng. Rửa tay, vệ sinh và cách ly trẻ bệnh vẫn là cách phòng bệnh chính.
Người lớn có bị tay chân miệng không?
Có, nhưng thường nhẹ hoặc không có triệu chứng. Người lớn vẫn có thể mang virus và lây cho trẻ, nên cần rửa tay kỹ khi chăm sóc trẻ.
Khám Nhi tại Trung Tâm Y Khoa Phương Nam
Trung Tâm Y Khoa Phương Nam khám Nhi tại 2 cơ sở: Đà Lạt (189 Hai Bà Trưng, P. Cam Ly) và Đức Trọng (54 Trần Phú), gần khu vực Tà Năng, Hiệp Thạnh, Liên Nghĩa. Mở cửa 7:00 – 18:00 tất cả các ngày, kể cả thứ Bảy, Chủ nhật. Hotline miễn phí: 1800 2222.
Nếu trẻ có dấu hiệu nặng như li bì, co giật, khó thở, hãy đưa trẻ đến khoa cấp cứu gần nhất hoặc gọi 115.