Hotline:
1800 2222
Tác giả: Lê Việt Ạnh Ngày đăng: Tháng 12 19, 2024
Mục Lục Bài Viết
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhờ vắc xin mà các quốc gia đã:
Chương trình tiêm chủng tại Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc phòng ngừa dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cho hàng triệu người, cả trẻ em và người lớn, khỏi những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.
Vaccine là một chế phẩm sinh học được tạo ra từ virus hoặc vi khuẩn đã được giảm độc lực, bất hoạt hoặc tiêu diệt để không còn khả năng gây bệnh. Khi được đưa vào cơ thể, những tác nhân này sẽ được hệ miễn dịch nhận diện như “kẻ xâm nhập”, từ đó kích thích cơ thể tạo ra các kháng thể đặc hiệu để chống lại và lưu giữ thông tin về chúng trong trí nhớ miễn dịch. Nhờ cơ chế này, khi gặp phải tác nhân gây bệnh thực sự trong tương lai, hệ miễn dịch của cơ thể có thể nhanh chóng nhận diện và tiêu diệt chúng một cách hiệu quả hơn.
Vắc xin được phát triển đặc thù cho từng loại mầm bệnh và cơ chế gây bệnh của chúng. Ví dụ, bệnh sởi do virus gây ra, nên vắc xin sởi sử dụng virus sởi đã được làm yếu để kích thích miễn dịch mà không gây bệnh. Ngược lại, bệnh uốn ván là do độc tố của vi khuẩn gây ra, vì vậy vắc xin uốn ván chứa độc tố đã được xử lý (bất hoạt) để tạo ra phản ứng miễn dịch an toàn.
Hiện nay, có nhiều loại vắc-xin khác nhau, được phân loại dựa trên cơ chế hoạt động và thành phần. Cụ thể như sau:
Các dạng vaccine thường gặpách làm suy yếu các tác nhân gây bệnh (virus hoặc vi khuẩn) trong phòng thí nghiệm, qua nhiều lần nuôi cấy cho đến khi chúng không còn khả năng gây bệnh. Khi tiêm vắc xin sống giảm độc lực vào cơ thể, một lượng rất nhỏ virus hoặc vi khuẩn có khả năng nhân lên với số lượng nhỏ để kích thích hệ miễn dịch, nhưng không đủ mạnh để gây bệnh.
So với vắc xin bất hoạt, vắc-xin sống giảm độc lực tạo phản ứng miễn dịch mạnh mẽ và có khả năng duy trì khả năng bảo vệ lâu dài hơn, thường dẫn đến khả năng bảo vệ lâu dài, thậm chí suốt đời, mà không cần tiêm nhắc lại ở tuổi trưởng thành.
Một số ví dụ về vắc-xin sống giảm độc lực phổ biến bao gồm: vắc-xin sởi-quai bị-rubella (MMR), vắc-xin bại liệt, vắc-xin đậu mùa, vắc-xin thủy đậu, vắc-xin sốt vàng, vắc-xin viêm não Nhật Bản, vắc-xin ngừa zona thần kinh và vắc-xin cúm,…
Vắc xin bất hoạtVắc-xin bất hoạt được tạo ra từ vi sinh vật (virus hoặc vi khuẩn) đã được nuôi cấy để phát triển hoàn toàn, sau đó sử dụng các phương pháp nhiệt, hóa chất hoặc tia xạ để khiến chúng không còn khả năng hoạt động (bất hoạt), khiến chúng mất khả năng gây bệnh. Mặc dù vi sinh vật đã ở trạng thái bất hoạt nhưng kháng nguyên vẫn còn. Khi tiêm vắc-xin này, hệ miễn dịch của cơ thể vẫn nhận biết được các kháng nguyên này như “thủ phạm” và sản xuất kháng thể để bảo vệ cơ thể chống lại bệnh truyền nhiễm tương ứng.
Một số loại vắc-xin bất hoạt phổ biến hiện nay bao gồm: vắc-xin ho gà, vắc-xin cúm (một số loại), vắc-xin phòng bệnh dại, vắc-xin phòng bệnh bại liệt (một số loại), vắc-xin thương hàn, vắc-xin tả, và vắc-xin dịch hạch.
Vắc xin biến độc tốVắc-xin biến độc tố, hay vắc-xin giải độc tố, được tạo ra từ độc tố của vi khuẩn. Không phải tất cả các bệnh nhiễm trùng đều do vi khuẩn hoặc virus trực tiếp gây ra; một số bệnh là do độc tố
g-star-inserted"> gây bệnh bạch hầu. Vắc xin bất hoạt
Vắc xin giải độc tố (toxoid vaccine) là loại vắc xin được bào chế từ độc tố của vi khuẩn gây bệnh. Loại vắc xin này có tác dụng bảo vệ cơ thể người được tiêm khỏi sự xâm nhập, tấn công và tổn thương do độc tố vi khuẩn gây ra. Hai ví dụ điển hình của vắc xin giải độc tố là vắc xin bạch hầu và vắc xin uốn ván.
Trong quá trình bào chế vắc xin giải độc tố, độc tố của vi khuẩn phải trải qua quá trình tinh chế và khử hoạt tính bằng hóa chất hoặc nhiệt. Quy trình này giúp loại bỏ khả năng gây độc của độc tố nhưng vẫn duy trì được tính kháng nguyên của nó. Nhờ đó, khi đưa vào cơ thể người, vắc xin vẫn có khả năng kích thích hệ miễn dịch tạo ra phản ứng đặc hiệu chống lại độc tố của vi khuẩn đó.
Vắc xin tiểu đơn vịKhông giống như các loại vắc-xin khác sử dụng toàn bộ mầm bệnh (đã
Vắc xin biến độc tốCác ví dụ về vắc-xin tiểu đơn vị (hay vắc-xin dưới đơn vị) phổ biến hiện nay bao gồm: vắc-xin viêm gan B, vắc-xin ho gà vô bào (dựa trên protein), vắc-xin polysaccharide phế cầu, và vắc-xin MenACWY (tiểu đơn vị liên hợp).
Vaccine túi màng ngoàiTúi màng ngoài (OMV) có khả năng kích thích miễn dịch tự nhiên và có thể được sử dụng để sản xuất vắc-xin mạnh. Vắc-xin OMV nổi bật nhất là các vắc-xin phòng ngừa bệnh viêm màng não mô cầu nhóm B serotype.
Vaccine liên hợpVaccine kết hợp chứa các protein đặc trưng được tách ra từ các tác nhân gây bệnh và chuỗi phân tử đường polysaccharide nhằm gia tăng khả năng đáp ứng miễn dịch khi tiêm. Vaccine liên hợp được biết đến như vaccine phế cầu khuẩn liên hợp PCV13, vaccine liên hợp Hib,…
Vắc xin vector virusVắc-xin vector virus (hay vắc xin sử dụng viru
Vắc xin tiểu đơn vịSo với vắc-xin tiểu đơn vị truyền thống, vắc-xin vector virus không chỉ tạo ra kháng thể mạnh mẽ mà còn kích thích phản ứng tế bào quan trọng giúp loại bỏ tế bào bị nhiễm bệnh.
Vắc xin mRNAKhác với các loại vắc-xin khác, vắc-xin mRNA không trực tiếp đưa kháng nguyên vào cơ thể để kích thích sản xuất kháng thể. Thay vào đó, chúng sử dụng mRNA để hướng dẫn tế bào sản xuất protein ga
Vaccine túi màng ngoài
Vaccine liên hợp Vắc xin vector virusbệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Nhờ có vắc xin, nhiều căn bệnh từng hoành hành đã được kiểm soát hoặc xóa sổ hoàn toàn.
Vắc xin mRNAm>Việc tiêm vắc xin là một phần quan trọng trong lịch trình chăm sóc sức khỏe của mọi người, đặc biệt là trẻ em. Thời điểm tiêm vắc xin thường được khuyến cáo dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và các yếu tố khác nhau.
Vắc xin đóng vai trò như một “lá chắn thép” bảo vệ sức khỏe con người trong suốt cuộc đời, từ khi mới chào đời cho đến tuổi già. Để theo dõi và quản lý việc tiêm chủng một cách hiệu quả, hầu hết các quốc gia đều cấp thẻ hoặc sổ tiêm chủng cho người dân, giúp họ nắm được lịch sử tiêm phòng và thời điểm cần tiêm các liều vắc xin hoặc liều tăng cường tiếp theo.
Theo khuyến cáo của các chuyên gia, việc tiêm phòng vắc xin cần được thực hiện càng sớm càng tốt khi đến độ tuổi quy định cho từng loại vắc xin. Việc trì hoãn tiêm chủng có thể khiến người dân đối mặt với nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng, đặc biệt nếu chờ đợi đến khi dịch bệnh bùng phát mới bắt đầu tiêm phòng thì cơ thể sẽ không có đủ thời gian để vắc xin phát huy hiệu quả và đạt được liều lượng khuyến nghị cần thiết.
Trước khi tiêm vắc-xin, tất cả mọi người đều được bác sĩ khám sàng lọc kỹ lưỡng để đảm bảo phù hợp. Một số trường hợp có thể bị hoãn hoặc chống chỉ định tiêm chủng bao gồm:
Khi đưa vào cơ thể, vắc xin có thể gây ra một số tác dụng phụ thông thường, đây được xem là dấu hiệu bình thường cho thấy hệ miễn dịch đang hoạt động để tạo kháng thể. Các triệu chứng này thường nhẹ như đau nhức, sưng đỏ tại chỗ tiêm, nhức cánh tay, sốt nhẹ, mệt mỏi, khó chịu, hoặc ở trẻ nhỏ có thể bỏ bú, bú kém và quấy khóc. Những triệu chứng này sẽ tự khỏi sau vài ngày mà không cần điều trị.
Tác dụng phụ nghiêm trọng của vắc xin rất hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời, bao gồm sốt cao co giật, tím tái, quấy khóc kéo dài, khó thở, ngưng thở, sốc phản vệ và hội chứng sốc nhiễm độc (có thể xuất hiện trong vòng 24-48 giờ sau tiêm). Chính vì vậy, sau khi theo dõi 30 phút tại điểm tiêm chủng, người được tiêm vắc xin cần tiếp tục được theo dõi sức khỏe tại nhà trong 24-48 giờ để kịp thời phát hiện các phản ứng bất lợi nếu có.
Hiệu quả của vắc-xin trong việc phòng chống dịch bệnh phụ thuộc rất lớn vào việc bảo quản đúng cách để đảm bảo chất lượng và an toàn. Việc bảo quản không đúng quy trình (ví dụ: tiếp xúc với ánh sáng hoặc nhiệt độ không phù hợp) có thể làm hỏng vắc-xin, giảm hoặc mất tác dụng bảo vệ, Đối tượng nào không nên tiêm vắc xin?
điều kiện cụ thể để đảm bảo chất lượng tối ưu trước khi sử dụng.
| STT | Loại vắc xin | Phòng bệnh | Nhiệt độ bảo quản vắc xin |
| 1 | Pentaxim | Bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt và HIB | 2°C – 8°C (Không bảo quản đông lạnh) |
| 2 | Infanrix Hexa | Bạch hầu, bại liệt, ho gà, uốn ván, HIB, viêm gan B | 2°C – 8°C. Không đông đá huyền dịch DTPa-HB-IPV và vắc xin đã hoàn nguyên. Loại bỏ nếu vắc xin bị đông băng. |
| 3 | Hexaxim | Bạch hầu, uốn ván, ho gà, bại liệt, HIB, viêm gan B | 2°C – 8°C |
| 4 | Rotateq | Tác dụng phụ của vắc xin cần được sử dụng ngay sau khi lấy ra khỏi tủ lạnh. Nếu bảo quản ở 25°C, vắc-xin có thể sử dụng trong vòng 48 giờ; sau thời gian này, vắc-xin phải được loại bỏ theo quy định. | |
| 5 | Rotarix |
|
|
| 6 | Rotavin | 2°C – 8°C | |
| 7 | Synflorix | CácBảo quản vắc xinquản đông lạnh) |
|
| 8 | Vắc xin Bỉ | ||
| 9 | BCG | Lao |
|
| 10 | Engerix B | Viêm gan B | 2°C – 8°C (Không được bảo quản đông lạnh) |
| 11 | Heberbiovac | ||
| 12 | Gene Hbvax | ||
| 13 | Euvax B | ||
| 18 | Mengoc BC | Viêm màng não mô cầu BC | 2°C – 8°C (Không được bảo quản đông lạnh) |
| 19 | Menactra | Viêm màng não mô cầu ACYW | |
| 20 | Mvvac | Sởi |
|
| 22 | MMR II | Sởi – quai bị- rubella |
|
| 23 | Priorix |
|
|
| 24 | Measles- Mumps- Rubella |
|
|
| 25 | Varivax | Thủy đậu | 2°C – 8°C |
| 26 | Varilrix | ||
| 27 | Varicella | 2°C – 8°C. Tránh ánh sáng trực tiếp. | |
| 28 | Vaxigrip tetra | Cúm mùa | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh và tránh ánh sáng) |
| 29 | Influvac tetra | ||
| 30 | GC Flu Quadrivalent | ||
| 31 | Ivacflu-S | Cúm (người > 18 tuổi) | |
| 32 | Gardasil 9 | Sùi mào gà và Ung thư CTC | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh) |
| 33 | Gardasil | ||
| 34 | Vắc xin uốn ván hấp phụ (TT) | Phòng uốn ván | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh) |
| 35 | Huyết thanh uốn ván (SAT) | ||
| 36 | Imojev | Viêm não Nhật Bản | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh và tránh ánh sáng) |
| 37 | Jeev | ||
| 38 | Jevax | ||
| 39 | Verorab (TTD) | Dại | 2°C – 8°C |
| 40 | Verorab (TB) | ||
| 41 | Abhayrab (TB) | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh) | |
| 42 | Abhayrab (TTD) | ||
| 43 | Adacel | Bạch hầu – Ho gà – Uốn ván | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh) |
| 44 | Boostrix | ||
| 45 | Tetraxim | Bạch hầu – Ho gà – Uốn ván – Bại liệt | |
| 46 | Uốn ván, bạch hầu hấp phụ (Td) | Uốn ván – Bạch hầu | |
| 48 | Twinrix | Viêm gan A và Viêm gan B | |
| 49 | Havax | Viêm gan A | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh và tránh ánh sáng) |
| 50 | Avaxim | ||
| 51 | Typhim VI | Thương hàn | 2°C – 8°C |
| 52 | Typhoid VI | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh) | |
| 53 | Quimi Hib | Các bệnh do HIB | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh) |
| 54 | mOrcvax | Tả | 2°C – 8°C |
| 55 | Stamaril | Sốt vàng | 2°C – 8°C (Không được đông lạnh) |
Tiêm chủng là một phương pháp phòng bệnh an toàn và ít gây tác dụng phụ. Các phản ứng sau tiêm thường nhẹ và không đáng ngại như sốt nhẹ, sưng đỏ hay đau tại vị trí tiêm. Những phản ứng này có thể không xuất hiện, và nếu có cũng sẽ tự biến mất sau 24-48 giờ. Để đảm bảo an toàn, tất cả người tiêm chủng đều được theo dõi 30 phút tại cơ sở tiêm chủng và tiếp tục theo dõi tại nhà, mặc dù các phản ứng nghiêm trọng rất hiếm khi xảy ra.
Mọi loại vắc xin đều phải trải qua quá trình kiểm tra nghiêm ngặt và nhiều giai đoạn thử nghiệm trước khi được phê duyệt đưa vào sử dụng. Ngay cả khi đã được sử dụng rộng rãi, các nhà khoa học vẫn liên tục theo dõi và thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau để kịp thời phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy vắc xin có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe.
Điều quan trọng cần nhớ là các bệnh truyền nhiễm có thể gây ra những tổn thương và hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều so với những tác dụng phụ hiếm gặp của vắc xin. Ví dụ như bệnh uốn ván có thể gây ra những cơn đau dữ dội do co thắt cơ, hay bệnh sởi có thể dẫn đến viêm não và mù lòa. Do đó, lợi ích mà việc tiêm chủng mang lại vượt xa những rủi ro có thể xảy ra.
Miễn dịch cộng đồng (community immunity) xảy ra khi phần lớn dân số trong một cộng đồng có khả năng miễn dịch với một bệnh truyền nhiễm cụ thể. Điều này có nghĩa là ngay cả những người không có khả năng miễn dịch cũng được bảo vệ vì mầm bệnh khó có thể lây lan rộng rãi. Miễn dịch cộng đồng được tạo ra thông qua tiêm chủng và/ hoặc nhiễm bệnh tự nhiên trước đó.
Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất, giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh, biến chứng nguy hiểm và tử vong do các bệnh truyền nhiễm. Vì vậy, tiêm chủng là trách nhiệm của mỗi người, không chỉ vì sức khỏe bản thân mà còn vì cộng đồng. Hãy tìm hiểu thêm về lịch tiêm chủng và tham khảo ý kiến của bác sĩ để có quyết định đúng đắn nhất cho sức khỏe của mình và gia đình.
Khuyến cáo y khoa: Các bài viết của Phòng khám Đa khoa Phương Nam chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Nguồn tham khảo:
© 2024 CÔNG TY CỔ PHẦN TẬP ĐOÀN ĐẦU TƯ Y KHOA DVA / All Rights Reserved I Số đăng ký kinh doanh: 5801524371 do Sở Kế hoạch và Đầu tư Tỉnh Lâm Đồng cấp lần đầu ngày 10 tháng 10 năm 2024
Copyright © 2019 ĐA KHOA PHƯƠNG NAM. All Rights Reserved.
