Xét nghiệm định lượng HBV-DNA: Định nghĩa, cách lấy mẫu, kết quả

Xét nghiệm định lượng virus viêm gan B (HBV-DNA) là phương pháp giúp đánh giá và theo dõi mức độ nhiễm bệnh theo thời gian. Phần lớn các xét nghiệm này hiện áp dụng kỹ thuật Realtime PCR (Polymerase Chain Reaction), trong đó có công nghệ TaqMan. Kỹ thuật này tự động hóa toàn bộ quy trình từ chiết tách DNA đến thực hiện phản ứng PCR. Đặc biệt, xét nghiệm định lượng HBV-DNA có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, mang lại kết quả chính xác lên đến 99%.

Thông thường, xét nghiệm phân biệt được các trường hợp sau:

Các ứng dụng phổ biến của xét nghiệm HBV-DNA định lượng, cụ thể:

Có 2 yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm HBV-DNA là thời điểm lấy mẫu và chất chống đông Heparin. Thời gian bảo quản mẫu bệnh phẩm quá lâu có thể làm suy giảm chất lượng mẫu xét nghiệm, dẫn đến kết quả định lượng HBV-DNA không chính xác. Chất này có trong các ống lấy mẫu bệnh phẩm, mặc dù giúp bảo quản máu không bị đông, nhưng đồng thời có thể gây ức chế phản ứng Realtime PCR trong quá trình xét nghiệm HBV-DNA.

Cách đọc kết quả xét nghiệm HBV-DNA

Xét nghiệm HBV-DNA định lượng virus viêm gan B được biểu thị bằng đơn vị quốc tế IU/mL (đơn vị quốc tế trên mỗi mililít máu) hoặc thông qua đếm số lượng bản sao (copies/mL). Kết quả xét nghiệm này sẽ được phân loại thành hai trường hợp chính: dương tính (có phát hiện virus) hoặc âm tính (không phát hiện virus).

Dương tính

• Khi định lượng HBV dưới 2.000 IU/mL (tương đương dưới 10.000 copies/mL), tải lượng virus viêm gan B đang ở mức thấp. Cho thấy liệu pháp điều trị đang phát huy hiệu quả hoặc virus đang trong giai đoạn không hoạt động mạnh.
• Nồng độ HBV từ 2.000-10.000 IU/mL (tương đương 10.000-100.000 copies/mL), tải lượng virus ở mức trung bình. Liệu pháp điều trị có thể chưa đạt hiệu quả tối ưu hoặc virus đang hoạt động yếu.
• Khi định lượng HBV vượt quá 10.000 IU/mL (tương đương trên 100.000 copies/mL), tải lượng virus đang ở mức cao. Virus đang hoạt động mạnh, gây tổn thương gan nghiêm trọng và làm tăng đáng kể nguy cơ phát triển các biến chứng nguy hiểm như xơ gan hoặc ung thư gan.

Âm tính

Kết quả định lượng HBV-DNA cho thấy nồng độ virus viêm gan B rất thấp hoặc không phát hiện được, đây là dấu hiệu tích cực cho thấy bệnh có thể đã được kiểm soát tốt hoặc đã khỏi.

Trong một số trường hợp, việc không phát hiện virus viêm gan B trong mẫu máu có thể do tải lượng virus nằm dưới ngưỡng phát hiện của xét nghiệm (thường là 10 IU/mL).

Cần lưu ý rằng một kết quả định lượng HBV-DNA đơn lẻ không đủ để đưa ra chẩn đoán toàn diện về bệnh viêm gan B. Các trường hợp có kết quả bất thường cần được theo dõi chặt chẽ và thực hiện thêm các xét nghiệm khác theo chỉ định của bác sĩ.

Cách lấy mẫu bệnh phẩm và bảo quản

Để xét nghiệm HBV-DNA, việc lấy mẫu bệnh phẩm và bảo quản đúng cách là rất quan trọng để đảm bảo kết quả xét nghiệm chính xác. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết:

Huyết thanh hoặc huyết tương chống đông bằng EDTA tối thiểu 1.5 – 4 ml tùy theo yêu cầu của phòng xét nghiệm. Nên lấy đủ thể tích để đảm bảo có đủ mẫu cho xét nghiệm và các xét nghiệm lại nếu cần.

Để đảm bảo chất lượng mẫu xét nghiệm HBV-DNA, mẫu máu cần được ly tâm để tách huyết thanh hoặc huyết tương trong vòng 6 giờ sau khi lấy. Sau đó, phần huyết thanh hoặc huyết tương này cần được chuyển ngay vào ống nghiệm có nắp đậy kín và bảo quản trong tủ đông.

Các câu hỏi thường gặp về xét nghiệm định lượng HBV-DNA

Dưới đây là một số giải đáp thắc mắc giúp bạn hiểu rõ hơn về xét nghiệm định lượng HBV-DNA, cụ thể:

Định lượng virus viêm gan B bao nhiêu là cao?

Khi tải lượng virus viêm gan B (HBV-DNA) vượt quá 2.000 IU/mL hoặc 10.000 copies/mL, được xem là định lượng cao. Dù gan có thể chưa tổn thương đáng kể, virus vẫn đang hoạt động mạnh, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe toàn diện của bạn.

Xét nghiệm HBV-DNA TaqMan là gì?

Xét nghiệm HBV-DNA TaqMan là một xét nghiệm sinh học phân tử hiện đại, sử dụng kỹ thuật Real-time PCR kết hợp với công nghệ TaqMan để định lượng chính xác số lượng virus viêm gan B (HBV) trong mẫu máu của người bệnh.

Xét nghiệm HBV-DNA bao lâu có kết quả? Có cần nhịn ăn không?

Xét nghiệm HBV-DNA định lượng sử dụng kỹ thuật Realtime PCR tiên tiến, cho kết quả nhanh chóng sau 3-6 tiếng. Người bệnh không cần nhịn ăn trước khi xét nghiệm, có thể sinh hoạt và ăn uống bình thường mà không ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả.

Để kiểm soát hiệu quả bệnh viêm gan B, người bệnh cần tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị của bác sĩ và thực hiện xét nghiệm định lượng HBV-DNA theo lịch hẹn. Đây là một bước quan trọng trong việc chủ động bảo vệ sức khỏe và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm của bệnh.

Khuyến cáo y khoa: Các bài viết của Phòng khám Đa khoa Phương Nam chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Nguồn tham khảo: 

Beasley RP. Rocks along the road to the control of HBV and HCC. Ann Epidemiol 2009; 19: 231–34.

Hướng dẫn Chẩn đoán và điều trị bệnh viêm gan virus B (2014). Bộ Y Tế.