Tác giả: Lê Việt Ạnh Ngày đăng: Tháng 4 24, 2025

Vi-rút HPV là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra ung thư cổ tử cung và các vấn đề sức khỏe khác. Xét nghiệm HPV giúp theo dõi tình trạng nhiễm trùng và chủng HPV đang nhiễm. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ cảm thấy lo lắng hoặc chưa rõ về quy trình. Vậy, xét nghiệm HPV bằng cách nào? Bài viết sẽ giải đáp những băn khoăn về phương pháp lấy mẫu, độ chính xác của xét nghiệm và quy trình thực hiện cụ thể.

Xét nghiệm HPV để làm gì?

Theo BS Nguyễn Như Điền, Quản lý Y khoa vùng 5 – miền Bắc của Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC, đa số người nhiễm HPV không nhận biết được vì bệnh thường không có triệu chứng. Nhiều người chỉ phát hiện khi đã xuất hiện mụn cóc sinh dục hoặc các dấu hiệu bất thường cảnh báo ung thư. Việc xét nghiệm HPV giúp xác định tình trạng nhiễm virus, loại chủng HPV và mức độ nguy hiểm, từ đó bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ, theo dõi và phát hiện sớm các diễn biến của bệnh ung thư liên quan đến HPV.

Phần lớn người nhiễm HPV không nhận biết được vì thường không có triệu chứng. Khoảng 20% trường hợp không tự khỏi và có thể phát triển thành mụn cóc sinh dục hoặc các bệnh ung thư nguy hiểm do HPV sau 20-25 năm.

Xét nghiệm HPV giúp xác định tình trạng nhiễm virus, cho phép bác sĩ đánh giá nguy cơ và theo dõi diễn biến bệnh. Khi phát hiện sớm thông qua xét nghiệm HPV kết hợp với Pap, khả năng điều trị thành công sẽ cao hơn đáng kể.

Xét nghiệm HPV bằng cách nào?

Xét nghiệm HPV bằng cách nào? Để phân tích mẫu bệnh phẩm xét nghiệm HPV, có thể áp dụng một số phương pháp sau đây:

Bác sĩ tiến hành lấy mẫu tế bào cổ tử cung bằng dụng cụ chuyên dụng có hình dạng giống chiếc bàn chải mềm mịn (xét nghiệm PAP) và dịch ở ống cổ tử cung, âm đạo (đối với xét nghiệm HPV).

Xét nghiệm Pap (Pap Smear / Phết tế bào cổ tử cung)

Xét nghiệm Pap (Papanicolaou) thường được kết hợp với xét nghiệm HPV nhằm phát hiện sớm các thay đổi bất thường ở tế bào niêm mạc cổ tử cung. Phương pháp này được thực hiện bằng cách lấy mẫu tế bào cổ tử cung và quan sát dưới kính hiển vi để tìm sự xuất hiện của tế bào rỗng – dấu hiệu cho thấy nhiễm virus HPV.

Pap smear là công cụ sàng lọc định kỳ hàng năm để phát hiện sớm tổn thương cổ tử cung liên quan đến HPV. Nếu ba lần liên tiếp cho kết quả âm tính, bạn có thể giảm tần suất xuống còn 3 năm một lần.

Xét nghiệm sinh học phân tử

Phương pháp sinh học phân tử phát hiện HPV-DNA được coi là tiêu chuẩn chẩn đoán HPV, với độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn Pap test, cho phép định tuýp HPV, phân loại nhóm nguy cơ và định lượng virus.

Phương pháp PCR – xét nghiệm sinh học phân tử: Xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction) là kỹ thuật sinh học phân tử được phát minh bởi nhà khoa học Mỹ Kary Mullis năm 1985, hoạt động bằng cách tạo ra số lượng lớn các bản sao DNA mục tiêu trong ống nghiệm thông qua các chu kỳ nhiệt. Trong chẩn đoán HPV, phương pháp PCR cho phép phát hiện chính xác các đoạn gen đặc hiệu HPV-DNA với độ nhạy và độ đặc hiệu rất cao, đây là lý do kỹ thuật này được sử dụng phổ biến trong các phòng xét nghiệm sinh học phân tử.
Kỹ thuật Realtime-PCR: Xét nghiệm được thực hiện trên mẫu bệnh phẩm từ âm đạo, cổ tử cung và có khả năng phát hiện 14 chủng HPV nguy cơ cao có khả năng gây ung thư. Kỹ thuật này còn được gọi là kỹ thuật đặc hiệu theo nhóm/định tuýp HPV bằng mẫu bệnh phẩm lấy từ cổ tử cung, âm đạo/ mảnh sinh thiết cổ tử cung. Kỹ thuật real time PCR vượt trội hơn PCR thông thường với thao tác đơn giản hơn, thời gian ngắn hơn cùng độ nhạy và đặc hiệu cao hơn, giúp tránh ngoại nhiễm gây kết quả dương tính giả. Xét nghiệm này sử dụng mẫu máu toàn phần hoặc huyết thanh, có thể định tính và định lượng, đồng thời xác định được 4-5 tuýp HPV phổ biến trong cùng một lần xét nghiệm, làm cho nó trở thành phương pháp phổ biến nhất hiện nay.
Phương pháp Reverse dot blots : Phương pháp Reverse dot blots có ưu điểm lớn là khả năng xác định hàng chục tuýp HPV khác nhau trong cùng một phản ứng. Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi phát hiện các trường hợp đồng nhiễm nhiều tuýp HPV khác nhau trên cùng một mẫu bệnh phẩm.
Phương pháp Sequencing (giải trình tự): Phương pháp Sequencing (giải trình tự) chưa được sử dụng thường quy trong chẩn đoán HPV. Bởi, chi phí cao và không phát hiện được các trường hợp đồng nhiễm nhiều tuýp HPV trong cùng một phản ứng.

Quy trình xét nghiệm HPV thực hiện như thế nào?

Theo hướng dẫn tại mục 4.3 của Quyết định 1639/QĐ-BYT năm 2021, quy trình thực hiện xét nghiệm HPV bao gồm các bước cụ thể sau:

*Quá trình thực hiện lấy mẫu vật từ tế bào cổ tử cung*

Bước 1: Lấy bệnh phẩm

Lấy bệnh phẩm bằng bàn chải cổ tử cung

Nhân viên y tế sẽ đặt mỏ vịt âm đạo, đưa bàn chải vào, ấn nhẹ và xoay theo chiều kim đồng hồ 5 lần. Sau đó, họ rửa bàn chải trong dung dịch bảo quản càng nhanh càng tốt, có thể xoay mạnh để lấy nhiều mẫu hơn, rồi vứt bỏ bàn chải và đậy chặt nắp lọ.

Đối với phương pháp lấy mẫu bằng que bẹt

Nhân viên y tế bắt đầu bằng việc đặt mỏ vịt âm đạo, sau đó đưa que bẹt vào cổ tử cung. Họ nhẹ nhàng ấn và xoay que bẹt một vòng quanh bề mặt cổ tử cung để lấy mẫu tế bào. Que bẹt sau khi lấy mẫu sẽ được cho ngay vào dung dịch bảo quản. Cuối cùng, que bẹt đã sử dụng sẽ được bỏ vào thùng rác y tế, và nắp lọ đựng bệnh phẩm được vặn chặt để bảo quản mẫu.

Lấy bệnh phẩm bằng bộ kit

Quy trình lấy mẫu bệnh phẩm bằng bộ kit tự lấy:

Rửa tay kỹ trước khi bắt đầu.
Bóc mã vạch từ ống đựng và dán vào tờ chỉ định.
Lấy que tăm bông ra, giữ nắp và đặt ống trên bề mặt sạch.
Cầm que tăm bông tại vạch đỏ, đưa nhẹ vào âm đạo đến khi ngón tay chạm âm hộ.
Xoay que tăm bông vài vòng trước khi rút ra.
Đặt que tăm bông vào ống nhựa và vặn chặt nắp.
Cho ống vào túi zip cùng với phiếu thông tin.

Bước 2: Vận chuyển và bảo quản mẫu

Về bảo quản và vận chuyển, dung dịch có hoặc chưa có mẫu bệnh phẩm đều có thể được giữ ở nhiệt độ phòng (không quá 30°C) trong vòng 6 tháng. Phần mẫu còn lại sau khi xét nghiệm HPV có thể được sử dụng cho các xét nghiệm khác như Liqui-Prep, xét nghiệm Chlamydia hoặc lậu cầu.

Bước 3: Thực hiện xét nghiệm

Để thực hiện kỹ thuật định tính và định tuýp HPV, cần tuân thủ chính xác các bước được quy định trong hướng dẫn sử dụng của từng bộ xét nghiệm (kit) cụ thể.

Bước 4: Nhận kết quả xét nghiệm

Tại các cơ sở y tế có uy tín và trang bị hệ thống xét nghiệm hiện đại, người bệnh thường nhận được kết quả xét nghiệm trong khoảng thời gian từ 7 đến 10 ngày.

Cách đọc kết quả xét nghiệm HPV

Kết quả xét nghiệm HPV sẽ cho bạn biết liệu bạn có đang nhiễm virus HPV hay không, và thông tin này được thể hiện qua một trong hai kết quả sau: âm tính (không phát hiện HPV) hoặc dương tính (có phát hiện HPV).

*Việc hiểu rõ kết quả xét nghiệm HPV sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe của mình.*

Kết quả xét nghiệm HPV dương tính: Đây là kết quả cho thấy sự hiện diện của virus có nguy cơ liên quan đến ung thư cổ tử cung. Điều này không có nghĩa là người bệnh đã mắc ung thư cổ tử cung, nhưng đây là dấu hiệu cảnh báo về khả năng phát triển bệnh trong tương lai. Bác sĩ thường đề nghị tái xét nghiệm sau một năm để theo dõi tình trạng nhiễm trùng và kiểm tra các dấu hiệu ung thư.
Kết quả xét nghiệm âm tính: Nếu kết quả xét nghiệm HPV âm tính có thể bạn không nhiễm HPV. Tuy nhiên, thống kê cho thấy 1/3 nam giới trên 15 tuổi bị nhiễm ít nhất một loại HPV, 1/8 phụ nữ mắc mụn cóc sinh dục trước 50 tuổi và 10% dân số sẽ nhiễm HPV trong 25 năm hoạt động tình dục. Vì vậy, phụ nữ nên xét nghiệm HPV 5 năm một lần hoặc bất kỳ lúc nào cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mụn cóc sinh dục.

Yếu tố rủi ro

Xét nghiệm HPV không luôn cho kết quả chính xác 100%, đôi khi có thể xuất hiện kết quả dương tính giả hoặc âm tính giả không phản ánh đúng tình trạng nhiễm virus thực tế của người bệnh.

Dương tính giả xảy ra khi kết quả xét nghiệm cho thấy người bệnh bị nhiễm virus HPV có nguy cơ gây ung thư cổ tử cung, nhưng thực tế họ không nhiễm. Điều này có thể dẫn đến các thủ tục không cần thiết như sinh thiết hay soi cổ tử cung, gây lo lắng, căng thẳng và các vấn đề tâm lý cho người bệnh.

Âm tính giả là khi kết quả xét nghiệm cho thấy người bệnh không nhiễm HPV, trong khi thực tế họ đã nhiễm virus. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm vì có thể làm chậm trễ các thủ tục và xét nghiệm tiếp theo.

Làm gì khi có kết quả dương tính HPV?

Dù kết quả xét nghiệm HPV là âm tính hay dương tính, điều quan trọng là giữ bình tĩnh, thoải mái và tuân theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu kết quả dương tính, hãy điều trị theo liệu trình được chỉ định. Nếu kết quả âm tính, đừng quên tiếp tục chăm sóc sức khỏe để duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh.

Soi âm đạo là một thủ thuật đơn giản, trong đó bác sĩ sẽ sử dụng một dụng cụ để mở rộng cổ tử cung, giúp quan sát chi tiết hơn. Bác sĩ cũng có thể lấy một mẫu mô nhỏ từ cổ tử cung để tiến hành sinh thiết, nếu cần thiết.

Bên cạnh đó, bạn cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ theo chỉ dẫn của bác sĩ để theo dõi sự tiến triển của virus. Đồng thời, hãy chú trọng chăm sóc sức khỏe bản thân bằng cách duy trì tinh thần lạc quan, xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, và thường xuyên tập luyện thể dục để tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể kiểm soát sự phát triển của HPV và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Bạn cũng nên hạn chế quan hệ tình dục hoặc thực hiện quan hệ tình dục an toàn để tránh lây nhiễm virus cho bạn tình, và cân nhắc tiêm vắc xin phòng HPV để bảo vệ bản thân khỏi các tuýp virus có trong vắc xin mà bạn chưa mắc phải.

Các câu hỏi thường gặp

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về xét nghiệm HPV, cụ thể:

Xét nghiệm HPV có đau không?

Xét nghiệm HPV được thực hiện bằng dụng cụ chuyên dụng hình mỏ vịt để mở rộng âm đạo. Quá trình này thường chỉ gây cảm giác khó chịu chứ không gây đau đớn. Một số người nhạy cảm có thể cảm thấy áp lực, kích thích hoặc nhột nhẹ khi thực hiện xét nghiệm.

Với những đối tượng chưa từng quan hệ tình dục hoặc có tiền sử đau khi đưa vật vào âm đạo, bạn có thể yêu cầu bác sĩ sử dụng mỏ vịt kích thước nhỏ hơn. Để giảm khó chịu, nên đi tiểu trước khi xét nghiệm giúp làm trống bàng quang, hoặc uống thuốc giảm đau không kê đơn như Aspirin, Acetaminophen hay Ibuprofen khoảng 1 giờ trước xét nghiệm.

Trong một số trường hợp hiếm gặp, khoảng 5 phút sau xét nghiệm HPV, có thể xuất hiện các đốm nhỏ chảy máu từ âm đạo. Đây không phải là tình trạng nghiêm trọng và sẽ nhanh chóng biến mất sau khi vệ sinh sạch sẽ.

Xét nghiệm HPV có cần nhịn ăn không?

Không cần thiết phải nhịn ăn trước khi xét nghiệm HPV, vì xét nghiệm này chỉ liên quan đến việc lấy mẫu tế bào ở cổ tử cung. Virus HPV hoạt động ở cấp độ tế bào, nên mọi hoạt động của hệ tiêu hóa không ảnh hưởng đến sự hiện diện của virus HPV hay kết quả xét nghiệm.

Xét nghiệm HPV có bị mất trinh không?

Quá trình xét nghiệm nhằm phát hiện sự hiện diện của virus HPV trong tế bào cổ tử cung, từ đó đánh giá nguy cơ ung thư cổ tử cung. Ung thư cổ tử cung là bệnh lý lây truyền qua đường tình dục, do đó những người chưa quan hệ tình dục có nguy cơ nhiễm HPV rất thấp. Vì vậy, không nhất thiết phải xét nghiệm HPV khi vẫn còn trinh, trừ khi có chỉ định y tế cụ thể từ bác sĩ.

Trường hợp người còn trinh cần xét nghiệm HPV, các bác sĩ sẽ sử dụng dụng cụ chuyên dụng để lấy tế bào cổ tử cung. Quá trình này có thể làm xước hoặc giãn màng trinh nhưng không làm rách màng trinh.

Việc chủ động tìm hiểu và thực hiện xét nghiệm HPV định kỳ là một hành động trách nhiệm đối với sức khỏe bản thân và cộng đồng. Hiểu rõ xét nghiệm HPV bằng cách nào và tuân thủ các hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp bạn an tâm hơn trong quá trình sàng lọc và bảo vệ sức khỏe toàn diện.

Khuyến cáo y khoa: Các bài viết của Phòng khám Đa khoa Phương Nam chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Nguồn tham khảo:

Holland, K. (2022, August 25). HPV and HPV Tests: Everything You Need to Know. Healthline. https://www.healthline.com/health/hpv-test
HPV test – Mayo Clinic. (2023b, October 28). https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/hpv-test/about/pac-20394355

Đánh giá bài viết

Bài viết này có hữu ích với bạn không?

632 lượt đọc

Giờ làm việc

Thứ 2 - Chủ Nhật Thời gian: 07h00p - 18h00p

Xét nghiệm HPV bằng cách nào và quy trình như thế nào?

Xét nghiệm HPV để làm gì?

Xét nghiệm HPV bằng cách nào?