Điểm vàng: Khái niệm, cấu tạo, chức năng, bệnh lý liên quan

Một điểm vàng khỏe mạnh có độ dày khoảng 250 micron (bằng một phần tư milimet) và chứa mật độ cao các tế bào thụ cảm ánh sáng. Các tế bào này có nhiệm vụ phát hiện ánh sáng và gửi tín hiệu đến não để não xử lý và chuyển đổi thành hình ảnh. Trong khi đó, các vùng còn lại của võng mạc chịu trách nhiệm xử lý thị giác ngoại vi, giúp chúng ta nhận biết được những vật ở hai bên tầm nhìn.

Chức năng của điểm vàng mắt

Điểm vàng, cũng giống như các phần khác của võng mạc, có chức năng chuyển đổi ánh sáng đi vào mắt thành hình ảnh mà chúng ta nhìn thấy. Nó đảm nhận vai trò xử lý thị giác trung tâm, cho phép chúng ta nhận biết được các vật thể nằm ngay trước mắt.

Quá trình xử lý thị giác bắt đầu khi ánh sáng đi qua thấu kính ở phía trước mắt và chiếu vào võng mạc. Tại đây, các thụ thể ánh sáng – những t

Chức năng của điểm vàng mắt

Điểm vàng của mắt có khả năng xử lý những chi tiết tinh vi nhất trong tầm nhìn trung tâm. Nó giúp chúng ta có thể đọc được chữ trên trang giấy, phân biệt được sự khác biệt giữa các khuôn mặt, nhận biết những chuyển động nhỏ và phân biệt màu sắc cụ thể.

Giải phẫu học điểm vàng trong mắt

Vị trí điểm vàng

Điểm vàng là một cấu trúc nằm ở trung tâm võng mạc – một lớp mô mỏng ở phía sau mắt. Nó có hình dạng tròn, màu vàng và hơi bầu dục. Ở người bình thường, điểm vàng chỉ có kích thước khoảng 5mm (nhỏ hơn 1/4 inch).

Cấu tạo của điểm vàng

Là một phần của võng mạc, điểm vàng được cấu tạo từ các tế bào thụ cảm án

Giải phẫu học đ

Vị trí điểm vàng

space-pre-wrap break-words" style="text-align: justify;">Hai loại tế bào này phối hợp chặt chẽ với nhau để tạo ra hình ảnh rõ nét và chính xác về những gì chúng ta đang nhìn thấy. Đặc biệt, điểm vàng có mật độ tế bào hình nón cao hơn các vùng khác, giúp tăng cường kh

Cấu tạo của điểm vàng

ges/right-arrow.png" > Kết cấu và các vùng của điểm vàng

Về cấu trúc, điểm vàng được chia thành nhiều vùng khác nhau bao gồm: umbo, foveolar, vùng vô mạch foveal, fovea, parafoveal và peri fovea. Trong đó có một vùng trung tâm nhỏ hơn với mật độ thụ thể cực cao (40-80 μm), thường được gọi là bó foveal.

Điểm vàng giải phẫu ở 5,5mm (0,22 in) lớn hơn nhiều so với điểm vàng lâm sàng ở 1,5 mm (0,059 in), tương ứng với hố trung tâm. Trong đó, điểm vàng lâm sàng có thể quan sát được khi nhìn từ đồng tử, như trong soi đáy mắt hoặc chụp ảnh võng mạc. Còn điểm vàng giải phẫu được định nghĩa về mặt mô học theo thuật ngữ có hai hoặc nhiều lớp tế bào hạch.

Bên cạnh đó, Umbo là trung tâm của hố võng mạc, còn hố mắt nằm gần trung tâm của điểm vàng. Đây là một hố nhỏ chứa nồng độ tế bào hình nón cao nhất. Lớp thụ thể của võng mạc chứa hai loại tế bào nhạy sáng là tế bào hình que và tế bào hình nón.

Các bệnh lý phổ biến liên quan đến điểm vàng

Vùng điểm vàng cũng rất dễ bị tổn thương bởi nhiều yếu tố, dẫn đến các bệnh lý nguy hiểm. Dưới đây là một số bệnh lý phổ biến liên quan đến điểm vàng:

Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác 

Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (AMD) là một bệnh lý về võng mạc, xảy ra khi điểm vàng bị tổn thương. Những người có nguy cơ cao mắc bệnh này bao gồm: người thừa cân, người hút thuốc lá, người bị tăng huyết áp, người trên 50 tuổi, người ăn nhiều chất béo bão hòa, người có tiền sử gia đình mắc AMD hoặc những người mắc bệnh tim và cholesterol cao.

Các bệnh lý phổ biến liên quan đến điểm vàngwp-heading"> Lỗ hoàng điểm Thoái hóa điểm vàng do tuổi tác strong>lỗ tròn trong vùng hoàng điểm của mắt. Bệnh ảnh hưởng đến thị lực, khiến vật thể trong tầm nhìn trung tâm trở nên mờ, gợn sóng hoặc méo mó. Khi lỗ hoàng điểm phát triển lớn hơn, người bệnh sẽ thấy xuất hiện một điểm tối hoặc điểm mù ở tầm nhìn trung tâm, trong khi tầm nhìn ngoại vi vẫn bình thường.

Tuổi tác là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra lỗ hoàng điểm. Khi con người già đi, dịch kính bắt đầu co lại và tách khỏi võng mạc. Thông thường, quá trình này diễn ra bình thường, nhưng đôi khi dịch kính có thể dính vào võng mạc và kéo giãn hoàng điểm, tạo thành lỗ. Ngoài ra, lỗ hoàng điểm cũng có thể xuất hiện do các bệnh về mắt khác hoặc do chấn thương mắt.

Phù hoàng điểm

Phù hoàng điểm là tình trạng chất lỏng tích tụ trong hoàng điểm, gây sưng. Tình trạng này có thể làm biến dạng thị lực, khiến người bệnh nhìn mọi thứ trở nên mờ và màu sắc nhạt nhòa. Nếu không được điều trị kịp thời, phù hoàng điểm có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn.

Có nhiều nguyên nhân gây phù hoàng điểm, trong đó phổ biến nhất là bệnh tiểu đường với lượng đường trong máu cao làm tổn thương các mạch máu và gây rò rỉ vào điểm vàng. Bệnh thoái hóa điểm vàng do tuổi tác cũng có thể khiến các mạch máu bất thường rò rỉ chất lỏng và gây sưng điểm vàng. Các nguyên nhân khác bao gồm tắc tĩnh mạch võng mạc, nếp nhăn hoàng điểm kéo dịch kính hoàng điểm, hoặc sự hình thành mô sẹo với các túi dịch tích tụ bên dưới.

Bệnh màng trước võng mạc 

Phù hoàng điểm

Bệnh màng trước võng mạc (Epiretinal Membrane) là tình trạng hình thành một lớp màng xơ mỏng trên bề mặt võng mạc, gây co kéo và tạo nếp nhăn ở võng mạc. Bệnh có thể khiến tầm nhìn trung tâm bị mờ do lớp màng hình thành ở vùng hoàng điểm. Nguyên nhân của bệnh này vẫn chưa được xác định rõ ràng và có thể được coi là vô căn, hoặc có thể xuất hiện sau chấn thương hay các bệnh mắt mãn tính.

 Giãn mao mạch điểm vàng (Macular telangiectasia- MacTel)

Giãn mao mạch điểm vàng (Macular telangiectasia – MacTel) là một bệnh lý hiếm gặp ảnh hưởng đến điểm vàng, vùng trung tâm của võng mạc, gây ra các vấn đề về thị lực trung tâm. Bệnh này đặc trưng bởi sự giãn nở bất thường của các mạch máu nhỏ (mao mạch) xung quanh điểm vàng. Có hai loại MacTel, mỗi loại ảnh hưởng đến mạch máu theo những cách khác nhau.

Những bệnh lý khác có thể ảnh hưởng đến điểm vàng

Ngoài các bệnh lý đã đề cập trước đó, có một số bệnh lý khác cũng có thể ảnh hưởng đến điểm vàng, gây ra các vấn đề về thị lực.

Bệnh võng mạc sắc tố

 Giãn mao mạch điểm vàng (Macular telangiectasia- MacTel)odel">

Viêm võng mạc sắc tố (RP) là bệnh di truyền, có thể truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, tuy nhiên không phải ai mắc RP cũng có tiền sử gia đình mắc bệnh. Mức độ và tốc độ suy giảm thị lực do RP khác nhau ở mỗi người bệnh, phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của mỗi người. 

 Vẩn đục dịch kính 

Vẩn đục dịch kính là tình trạng có sự lắng đọng hoặc ngưng tụ trong dịch kính, những phần lắng đọng này lơ lửng trong dịch kính khiến người bệnh nhìn thấy các hình ảnh trôi nổi như ruồi bay hay đốm đen. Các vật này thường di chuyển theo chuyển động của mắt và có xu hướng rơi xuống vùng thấp, do đó sẽ thấy rõ hơn khi nằm.

Mặc dù vẩn đục dịch kính là bệnh phổ biến và đa số không gây nguy cơ biến chứng cho mắt, nhưng bệnh nhân thường cảm thấy khó chịu, đặc biệt trong những trường hợp nặng khi vẩn đục dịch kính di chuyển liên tục trong thị trường. Một

Những bệnh lý khác có thể ảnh hưởng đến điểm vàng

n: justify;"> Tắ

Bệnh võng mạc sắc tố

âm (CRVO) xảy ra khi các nhánh của tĩnh mạch võng mạc bị tắc nghẽn. Khi tĩnh mạch bị tắc, máu và dịch sẽ tràn vào võng mạc, có thể gây sưng điểm vàng và ảnh hưởng đến thị lực trung tâm. Nếu tình trạng không có lưu thông máu kéo dài, các tế bào thần kinh trong mắt có thể chết và dẫn đến mất thị lực nghiêm trọng hơn.

 Vẩn đục dịch kính c nghẽn.

Tắc động mạch võng mạc (CRAO)

Động mạch trung tâm võng mạc có vai trò cung cấp dinh dưỡng cho ⅔ phần trong của võng mạc. Tắc động mạch trung tâm có thể do nhiều nguyên nhân như mảng xơ vữa từ động mạch cảnh trong, vấn đề về hệ tuần hoàn, biến chứng sau phẫu thuật mạch máu, hoặc bệnh cao huyết áp. Đây là một tình trạng cấp cứu trong nhãn khoa, và thường dẫn đến suy giảm thị lực trầm trọng với khả năng phục hồi thấp.

Trong giai đoạn sớm của bệnh, khi vùng hoàng điểm vẫn còn được nuôi dưỡng bởi nhánh mạch máu mi võng mạc, bác sĩ có thể quan sát thấy hiện tượng “hoàng điểm anh đào” – nghĩa là hoàng điểm vẫn được tưới máu trong khi võng mạc xung quanh đã nhạt màu do thiếu dinh dưỡng. Đến giai đoạn muộn, toàn bộ hoàng điểm sẽ nhạt màu cùng với võng mạc xung quanh. Đáng chú ý, đây cũng là một trong những triệu chứng sớm của đột quỵ.

Bong dịch kính 

Dịch kính là một chất gel nằm bên trong mắt, được cấu tạo từ 99% nước và 1% là Collagen và Hyaluronic Axit. Khi chất gel này bị co kéo và tách ra khỏi thành nhãn cầu, hiện tượng bong dịch kính sẽ xảy ra. Trong trường hợp nhẹ, tình trạng này không gây nguy hiểm và có thể tự lành mà không cần can thiệp. Tuy nhiên, ở mức độ nặng, bệnh có thể gây rách võng mạc và dẫn đến bong võng mạc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.

Tắc động mạch võng mạc (CRAO)

phía sau của mắt. Khi bị bong, võng mạc không thể hoạt động bình thường, khiến thị lực bị mờ. Đây là một bệnh lý nghiêm trọng cần được điều trị kịp thời, nếu không sẽ dẫn đến mất thị lực ở mắt bị ảnh hưởng. Nguyên nhân thường gặp là do quá trình lão hóa, khi tuổi càng cao, dịch kính trong mắt sẽ co lại và mỏng đi.

Khi mắt chuyển động, dịch kính di chuyển xung quanh võng mạc mà không gây ra vấn đề gì. Tuy nhiên, đôi khi dịch kính có thể dính vào võng mạc và kéo với lực đủ mạnh để gây rách võng mạc. Khi điều này xảy ra, chất lỏng có thể thâm nhập qua vết rách và làm bong (tách) võng mạc.

Tăng sinh mạch tân mạch (CNV) 

Bong dịch kính  mất cân bằng nội môi giữa biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) và màng Bruch, tạo ra một vòng luẩn quẩn dẫn đến tình trạng tăng sinh tân mạch.

Các triệu chứng ở mắt khi điểm vàng bị ảnh hưởng

Các bệnh lý ảnh hưởng đến điểm vàng có thể gây ra các triệu chứng sau:

• Nhìn mờ;
• Nhìn đôi (song thị);
• Đau mắt kéo dài không giảm;
• Tăng nhạy cảm với ánh sáng và suy giảm thị lực rõ rệt.